مطالعات فقه سیاست

مطالعات فقه سیاست

تأملی در چالش فقهی عدالت توزیعی در پارادایم کشور-ملت بر اساس حق ناشی از تابعیت اصلی بر منابع طبیعی سرزمین

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسنده
دانشیار پژوهشگاه علوم و فرهنگ اسلامى
چکیده
منابع طبیعی از مهم‌ترین منابعی هستند که در اختیار دولت‌ها برای توزیع قرار دارند. ضابطه عدالت توزیعی بر مبنای حقوق افراد سامان می‌یابد. فقه، در الگوواره دارالاسلام ـ امت، حقوق معیار در توزیع عادلانه اموال حکومت، اموال مسلمانان، مباحات عامه و سایر اموال بیت‌المال را تبیین کرده است؛ در حالی که الگوواره حاکم بر جوامع معاصر، الگوواره کشور ـ ملت است و این دو الگوواره، اقتضائات متفاوتی در زمینه توزیع عادلانه دارند. ازاین‌رو، به‌منظور کمرنگ‌کردن چالش میان این دو الگوواره، چیستی راه‌حل‌های فقهی‌ای که بتواند این تعارض را کاهش دهد و حقوق ملت را در دو سطح درون‌کشوری و برون‌کشوری در چارچوب الگوواره فقهی بازخوانی کند، مطمح‌نظر این مقاله قرار گرفته است.
اهم یافته‌های مقاله، که با روش تحلیلی ـ اجتهادی به دست آمده است، نشان می‌دهد که قاعده مقاصه نوعی با انضمام عنصر ولایت، تنها راه‌حل کامل برای برون‌رفت از این چالش به شمار می‌آید. همچنین حقوق جزئی و اولویت‌هایی که در هر دو الگوواره برای ملت در بهره‌مندی از منابع طبیعی کشور مطرح است، اگرچه تا حدی از شدت چالش می‌کاهد، اما به‌تنهایی قادر به حل کامل آن نیست. افزون بر این، قواعد الزام و احترام قوانین نیز در این زمینه از کارایی کافی برخوردار نیستند و مقاصه شخصی نیز در این مسئله جریان ندارد. ارتباط این بحث با مقوله تابعیت، ناظر به قرار گرفتن فرد به‌عنوان جزئی از ملت یک کشور و تحقق حق او نسبت به منابع طبیعی آن سرزمین است. 
کلیدواژه‌ها
موضوعات