"فتوای اجتماعی"از مفاهیم نوظهور در دانش فقه سیاسی است که تاکنون کمتر به تحلیل ماهوی آن توجه شده است. این اصطلاح در کنار مفاهیمی نظیر «حکم حکومتی» معنا و جایگاه دقیق‌تری می‌یابد. نوشتار حاضر، به‌ویژه با تمرکز بر دیدگاه آیت‌الله علیدوست_که بیانیه مذکور را مصداقی از فتوای اجتماعی می‌دانند ـ به تحلیل و نقد آن نظر می‌پردازد. هدف اصلی این پژوهش، بررسی نسبت مفهومی و تفصیلی میان این دو عنوان، با تأکید بر بیانیه تاریخی میرزای شیرازی و نقد دیدگاه آیت الله علیدوست دراین زمینه می باشد. پرسش محوری مقاله آن است که تفکیک صحیح میان فتوای اجتماعی و حکم حکومتی، با تمرکز بر بیانیه میرزای شیرازی، چگونه است؟ روش تحقیق در این مقاله،تحلیلی_انتقادی است که بر پایه مطالعات کتابخانه‌ای، تحلیل منابع تاریخی و بررسی دیدگاه‌های موجود، به تبیین دیدگاه مختار، منتهی شده است. یافته‌های تحقیق حاکی از آن است که هرچند حکم حکومتی و فتوای اجتماعی در برخی عناصرِ بنیادین چون صدور در حوزه مسائل سیاسی و اجتماعی، برخورداری از الزام شرعی و تعلق به حکم یا موضوع دارای حکم و همچنین از جنس حکم بودن، مشترک‌اند، اما در مؤلفه‌هایی مانند: انشائی یا اخباری، کلی یا جزئی بودن، فردی یا اجتماعی بودن، نحوه تبعیت از مصالح و مفاسد، دائمی یا موقتی بودن، و میزان الزام برای مقلدان و مجتهدان دیگر، تفاوت‌هایی بنیادین دارند.در نهایت، باتحلیل ماهوی بیانیه میرزای شیرازی و استناد به متون و شواهد تاریخی، دیدگاه آیت‌الله علیدوست، مورد نقد قرار گرفته و آن بیانیه در چارچوب"حکم حکومتی"تحلیل و تثبیت شده است