مطالعات فقه سیاست

مطالعات فقه سیاست

بررسی فقهی مجازات قتل به شکل غافلگیرانه (ترور)

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان
1 عضو هیئت علمی پژوهشگاه حوزه و دانشگاه
2 مدرس خارج فقه و اصول حوزه علمیه قم
چکیده
موضوع «ترور» در ادبیات بین‌المللی و سیاسی دهه‌های اخیر جایگاه مهمی یافته و در تحقیقات داخلی جوامع مسلمان نیز مورد توجه واقع شده است. با این‌حال، آسیب‌شناسی پژوهش‌های پیشین نشان می‌دهد که این تحقیقات عمدتاً از مسیر روشمند اجتهاد فقهی خارج شده‌اند. مسئله اصلی این مقاله، با عنایت به مفهوم‌شناسی موضوع در چارچوب نصوص دینی و تمرکز بر حکم اولی و همچنین، انحصار بحث به مجازات مستحقین قتل، چیستی حکم مجازات قتل به شکل غافلگیرانه(که شامل برخی مصادیق از تعاریف رایج ترور نیز می شود) است. این پژوهش ابتدا به ادله احتمالی حرمت در منابع شیعه و اهل سنت و بررسی سندی و دلالی آنها پرداخته و سپس نسبت شان را با اطلاقات ادله جواز قتل مستحقان قتل سنجیده است. یافته‌ها نشان می‌دهد ادله حرمت از ضعف سندی رنج برده و دلالت آنها محدود به قتل علنی است، اما با فرض تمام بودن نیز، در مقام تعارض با ادله جواز، چه با مراجعه به مرجّحات و چه رجوع به قاعده تساقط، حکم به جواز این شیوه از مجازات برای مستحقان قتل باقی می‌ماند. این حکم نمی تواند با امکان مخدوش شدن امنیت روانی جامعه کنار گذاشته شود؛ چه آنکه این استحسان در برابر اطلاق ادله شرعی ناظر به جواز قتل مفسد و قطعیت استحقاق مجازات، فاقد اعتبار الزام‌آور است. نگرانی از پیامدهای اجتماعی تنها در مقام تزاحم یقینی و به عنوان حکم ثانوی اعتبار خواهد یافت.
کلیدواژه‌ها
موضوعات