دکتری فقه سیاسی گرایش فقه روابط بینالملل دانشگاه باقرالعلوم علیه السلام
چکیده
بحث از مصادیق جهاد و دفاع از مباحث چالشی است و لذا فتوای همسویی دراین باره از سوی فقیهان ارائه نشده است. بر اساس دیدگاه مشهور -با تأسّی از ظاهر آیات و روایات-، جهاد بر دو قسم ابتدایی و دفاعی قابل تقسیم است. در مقابل، میرزای قمی بر این باور است که تنها جهاد ابتدایی مصداق جهاد میباشد و جنگ دفاعی ذیل عنوان «دفاع» شرعی بوده و استطرادًا در باب جهاد از آن بحث میشود. ایشان قول خود را منتسب به مشهور قدمای اصحاب میداند. قضاوت میان این دو دیدگاه و مصداقیابی جهاد دفاعی -با استناد به آیات و روایات و نیز کلمات فقهاء- مسأله پژوهش حاضر است. یافتههای تحقیق که با روش توصیفی تحلیلی صورت گرفته، حاکی از آن است که خاستگاه کلام میرزای قمی، دو عبارت از کلمات شهید اول و شهید ثانی است. لکن این دو عبارت، ظهور در مدعای میرزای قمی ندارد. از طرفی مجموع ادله شرعی نیز برخلاف نظر ایشان، حاکی از اطلاق حقیقی عنوان جهاد بر جهاد دفاعی است. بنابراین جهاد دفاعی در کنار جهاد ابتدایی از مصادیق جهاد شرعی و بلکه افضل از جهاد ابتدایی بوده و تمام احکامی که موضوع آنها مطلق عنوان جهاد است، بر جهاد دفاعی نیز مترتب خواهد شد.
