مطالعات فقه سیاست

مطالعات فقه سیاست

دفاع فقهی نظام‌مند از ولیّ فقیه؛ با تأکید بر اصل «وحدت» و «حقوق متقابل امام و امت»

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسنده
گروه حقوق عمومی، دانشکده حقوق و علوم سیاسی، دانشگاه تهران، تهران، ایران
چکیده
در جنگ 12 روزۀ نظام سلطه علیه ملت ایران، علاوه بر حقوق و آزادی­های مشروع و استقلال و تمامیت ارضی؛ جایگاه ولی فقیه نیز مورد تهدید قرار گرفت. در مواجهه با این تهدیدات، نگرش عالمانه به فقه به شکل نظام­مند، نه‌تنها ضرورتی راهبردی بلکه وظیفه‌ای دینی، عقلانی-تمدنی و حقوقی است. با عنایت به مسأله مزبور، پرسش اساسی این است که فقه نظام­مند در دفاع از ولی فقیه بعنوان قطب الرّحایِ جامعه و براساس تکلیف عمومی برآمده از حقوق متقابل امام و امّت، چه قابلیت­هایی ارائه می­دهد؟ در پاسخ به این پرسش، پژوهش حاضر با روش کیفی و رویکرد توصیفی و گزارش­گونه از برخی ادلّه فقهی سامان یافته است. نتایج بحث نشان می­دهد که از یک سو، مصونیت ولی‌فقیه به عنوان محور وحدت و «قطب الرّحی»، رکنی اساسی بوده و تهدید علیه او، تهدید بنیان همبستگی جامعه محسوب می­شود. از سوی دیگر، حقوق متقابل امام و امّت و تلازم میان حق و تکلیف، در آموزه­های فقهی امر مهمی است و فقه ظرفیت تعامل هوشمندانه با این مسائل را داراست. لذا ضرورت استفاده از ظرفیت­ها و ارتقای ادبیات فقه سیاسی؛ ورود هوشمندانه نهاد فقاهت به میدان مطالبات حقوقی است که باید بیش از همیشه مورد تأکید قرار گیرد و لازمه مواجهه فقه با تهدیدات نوین و جنگ‌های ترکیبی، نگاه نظام­مند به فقه و استفاده از ظرفیت­های آن است.
کلیدواژه‌ها
موضوعات